Bahriyelerin teknolojik dönüşüm çağında Amerikan ve Rus deniz güçlerinin yükselişi 1853-1882
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, YAKINÇAĞ TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİR YENER
Danışman: ADEM KORKMAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:19. yüzyılın ortası, deniz silahları teknolojisinde devrimsel yeniliklere şahit oldu. 16. yüzyıldan beri ana silah platformunu oluşturan yelkenli kalyon, sanayi devriminin sonucunda yerini buhar makinesiyle çalışan zırhlı gemiye bırakarak tarih sahnesinden çekildi. Savaş gemileri artık metalden bir gövdeyle inşa ediliyor; çapı, menzili ve yıkıcılığı yelken çağına göre katbekat artmış yeni nesil toplarla silahlandırılıyorlardı. Bir o kadar önemli bir diğer gelişme, elektrik, kimya ve malzeme bilimi alanlarındaki gelişmeler sayesinde modern sualtı savaşı silahlarıyla usullerinin doğuşuydu. Bu iki ana gelişme çizgisi, ilk olarak Kırım Savaşı (1853-1856) sırasında kuvveden fiile çıktı. Kırım'da deneysel aşamada kalan bu teknolojik dönüşüm, topyekûn savaş koşulları içinde kitleselliğe Atlantik'in karşı kıyısında, Amerikan İç Savaşı esnasında kavuştu. Köleci Güney eyaletleriyle hür emeğin savunucusu Kuzey eyaletlerini ölümcül bir çatışmada karşı karşıya getirerek Amerika Birleşik Devletleri'ni parçalayan İç Savaş, 19. Yüzyılın muhtemelen en önemli olayı ve endüstriyel savaşın karada ve denizde ilk örneğiydi. Federal donanmayı elinde tutan Kuzey, bütün Güney sahillerini abluka stratejisini belirledi. Güney eyaletlerinin kurduğu Konfederasyon, cevap verecek bir donanmadan tamamen yoksun oluşunu teknolojik devrimin nimetleriyle kapatma seçeneğine başvurarak savaşın başından itibaren zırhlı sahil müdafaa gemileriyle torpilleri kitlesel çapta benimsediği gibi buharlı kruvazörlerle açık denizlerde Kuzey'in deniz ticaretine saldırma stratejisini benimsedi. Ancak bu gelişmenin sonucu bir silahlanma yarışına dönünce sanayi altyapısı çok daha gelişmiş olan Kuzeyliler nihayetinde galebe çalmayı başardılar. Amerikan İç Savaşı'nda ortaya çıkan yeni deniz savaşı platformlarının en önemlileri toplarını döner kulede taşıyan monitorlar ve torpido botlarıydı. 1865 yılında Amerikan donanması, dünyanın İngiltere'den sonraki ikinci en büyük ve teknolojik açıdan en gelişmiş deniz kuvvetiydi. Kırım Savaşı'nda deniz gücü çökertilen Rus Çarlığı, Amerikan teknolojisini iştiyakla benimseyerek deniz gücünü kısa sürede ayağa kaldırmayı başardı.