Cerrahpaşa Kasap İlyas Camii ve Haziresi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEMİH YAKUT

Danışman: GÜLBERK BİLECİK

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Uzun yıllar bakımsız ve harabe halde kalan Konstantinopolis şehri II. Mehmet'in fethinden sonra Türk-İslam mimarisi geleneği çerçevesinde İslam dininin ilkeleri ve örfi kurallar ışığında yeniden imar edilmiştir. Bu çalışmada hem fetihte hem de imar faaliyetlerinde payı olan II. Mehmet'in kasapbaşısı olarak bilinen Kasap İlyas Bey'in günümüzde Cerrahpaşa Mahallesi sınırları içinde kalan cami ve haziresinin etrafında oluşan mahallesinin yok olma süreci ve Osmanlı İstanbul'undaki önemi ortaya konulmaya çalışılmıştır. İstanbul nimel'-ceyş camileri arasında Kasap İlyas Bey Camii güzel bir örnek teşkil etmektedir. Yapıldığı günden bugüne kadarki süreci içinde yapının ve mahallesinin atlattığı badireler Osmanlı İstanbul'unun kısa bir özeti gibidir. Hicri 886 (1481-1482)yılında vefat eden Kasap İlyas Bey, Bizans döneminde çok fazla yapının bulunmadığı Konstantinopolis şehrinin 12. bölgesine sade, fonksiyonel ve ucuz maliyetli kendi ismiyle anılacak olan camiyi ölümünden önce yaptırmıştır. Bu cami etrafında ilk defa 1493 tarihinde karşımıza çıkacak olan vakıflarıyla beraber tipik bir Osmanlı İstanbul'u Mahallesi halini alacaktır. Cami merkezli gelişen yapı kompleksinin, öldükten sonra mihrap önündeki arazisine gömülen Kasap İlyas Bey uzun yıllar orada tek başına yatacaktır. 18. yüzyılın başından itibaren de bu alan Kasap İlyas Bey Mahallesi'nin defin alanı olacaktır. 19. yüzyıldan itibaren Avrupa'dan gelen modern şehircilik kapsamında akılcı ve pozitivist bir yaklaşımla Osmanlı İstanbul'unun yeniden düzenlenmeye başlanmasıyla beraber İstanbul'da yer alan çoğu nimel'-ceyş cami ve mahallesi gibi tahribe uğrayacak ve yok edilecektir. Bu tahrip ve yıkımlar Cumhuriyet kurulduktan sonrada devam edip, günümüzde de devam etmektedir.