Türk ve Yunan Yazarların İzinde Marmara Adası


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Batı Dilleri Ve Edebiyatları Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mehmet Akif Yıldırım

Danışman: Damla Demirözü Aleksanıan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışması, Marmara Adası'nı merkeze alarak Türkçe ve Yunanca edebî metinlerde ada ve ada insanına ilişkin toplumsal belleğin nasıl temsil edildiğini incelemektedir. Çalışma kapsamında, üçü Yunan (Petros Afthoniatis, Theofanis Theofanidis, Apostolos Domvros) ve ikisi Türk (Samih Rifat, Yaman Koray) olmak üzere beş yazarın eserleri karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Başlıkta Türk ve Yunan yazarlar ekseninde ikili bir yapı ima edilse de analizler her iki edebî gelenekte Marmara'ya dair anlatıların kendi içlerinde önemli farklılıklar, özgün perspektifler ve çok katmanlı bellek kurguları barındırdığını ortaya koymaktadır. Çalışmanın zamansal çerçevesi, adalı Rumların Yunanistan'a göçüne kadar uzanan dönem ile 1922 göçü ve 1923 mübadelesi sonrasında adada oluşan yeni toplumsal düzenin belirginleştiği 1924 sonrası süreç olarak belirlenmiştir. Bu tarihsel eşik, Marmara Adası'na ilişkin belleğin en yoğun biçimde dönüştüğü bir kırılma noktası olarak ele alınmıştır. Göç ve mübadele sonrasında mekânın bellek içinde taşınır hâle gelmesi, adalılık deneyiminin ise "kaybedilen memleket" ekseninde şekillenen mülteci belleği üzerinden yeniden kurulması, çalışmanın temel bulguları arasındadır. Yunan yazarlar arasında Afthoniatis doğrudan tanıklık eden mülteci belleğini, Theofanidis yerinde kalanların toplumsal belleğini, Domvros ise sonraki kuşaklara özgü post-bellek deneyimini temsil etmektedir. Türk yazarlar cephesinde Samih Rifat, Marmara'yı parçalı ve çağrışımsal bir bellek alanı olarak kurarken; Yaman Koray, ada mekânını emek, denizcilik ve geçim ekonomisi bağlamında tarihsel ve toplumsal bir sahne olarak ele almaktadır. Bu farklı anlatı konumları, Marmara Adası belleğinin tekil ve sabit bir yapıdan ziyade, kuşaklar, diller ve deneyimler arasında dönüşen çok katmanlı bir olgu olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak bu tez, Marmara Adası'nı Yunanca ve Türkçe edebiyatlar arasında karşılaştırmalı ve çift dilli bir perspektifle ele alarak, ada belleğinin süreklilikler, iii kopuşlar ve boşluklar üzerinden nasıl yeniden kurulduğunu ortaya koymaktadır. Çalışma, Marmara Adası'nı yalnızca tarihsel bir coğrafyanın ötesinde farklı dillerde ve kuşaklarda yazılmaya devam eden bir bellek mekânı olarak konumlandırarak, toplumsal bellek çalışmalarına özgün bir katkı sunmaktadır. Anahtar sözcükler: Marmara Adası, toplumsal bellek, kültürel bellek, mülteci belleği, post-bellek, mübadele, ada kimliği, Yunanca edebiyat, Türkçe edebiyat, mekân ve bellek