Ahlaki temeller, ahlaki kayıtsızlık ve bilişsel kapalılık ihtiyacı arasındaki ilişkiye grup aidiyetinin etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NESLİHAN SAYRAÇ
Danışman: SEVİM CESUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma son yıllarda birçok araştırmacı tarafından merak edilen ve ilgi odağı haline gelen sıradan bir bireyin ahlaki olmayan eylemler içinde olmasına neden olan (belki de "iyi bir insanın kötülük yapmasına" yol açan) sosyo-bilişsel ve psikolojik süreçleri ortaya koymaya çalışmaktadır. Buradan hareketle mevcut çalışmanın temel amacı farklı ahlaki temeller ihlalinde kullanılan ahlaki kayıtsızlık mekanizmalarının hem bireysel özellik hem de grup süreçleri açısından nasıl ortaya çıktığının belirlenmesidir. Araştırma yaşları 18 ile 28 arasında değişen, farklı özel ve devlet üniversitelerinde okuyan toplam 748 üniversite öğrencisi ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara "Demografik Bilgi Formu", "Ahlaki Temellerin İhlalinde Yapılan Meşrulaştırma Ölçeği" ve "Bilişsel Kapalılık İhtiyacı Ölçeği" uygulanmıştır. Çalışmanın bulguları bakım ve adalet ihlallerinde ortaya çıkan ahlaki kayıtsızlık düzeyi üzerinde grup aidiyetinin ve bilişsel kapalılık ihtiyacının anlamlı bir etkisinin olmadığı, buna karşılık sadakat, otorite ve kutsallık ihlallerinde kullanılan ahlaki kayıtsızlık düzeyi üzerinde grup aidiyetinin ve bilişsel kapalılık ihtiyacının önemli bir role sahip olduğunu göstermektedir. İlaveten kişilerin haklarıyla, adaletle veya zarar vermemekle ilgili olan ilkelerin ihlalinde iç grup kayırmacılığı gözlenmezken, grubun bağlılığını güçlendiren ve grup içindeki bencilliği bastırma görevi gören bağlanım ilkeleri ihlalinde daha çok iç grup lehine kayırmacılık yapıldığı saptanmıştır. Bu da iç grup kayırmacılığında bağlamın önemli bir faktör olduğu sonucunu doğurmaktadır. Sonuç olarak bireyselleştirici ilkelerin ihlalinde bireylerin aidiyet kurdukları gruptan olan birinin ahlaki olmayan davranışını meşrulaştırmamaları, bağlamın iç grup kayırmacılığı üzerinde önemli bir etkisi olduğunu göstermektedir.