Kırım Tatar Türklerinin diaspora faaliyetleri: Özbekistan örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyal Bilimler Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OBIDJON MAKHMADAMINOV
Danışman: Muhammed Emin Yıldızlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kırım Tatar Türklerinin 1944 yılında maruz kaldığı kitlesel sürgün, bu topluluğun tarihsel hafızasında derin bir iz bırakmış; sürgün sonrasında nüfusun büyük bölümü Özbekistan'a yerleştirilmiştir. Burada geçen on yıllar, zorunlu iskân, toplumsal uyum çabaları ve kimliklerini koruma mücadelesi ile şekillenmiştir. Sovyet dönemi boyunca farklı dönemlerde ortaya çıkan kimlik odaklı girişimler, başlangıçta dağınık ve bireysel nitelikteyken, zaman içinde yerel ölçekte sivil inisiyatiflerin doğmasına zemin hazırlamıştır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından, anavatana dönüş girişimleri gündeme gelmişse de Özbekistan'da yaşamaya devam eden Kırım Tatar Türkleri açısından bu ülke, geçici bir yerleşim alanından kalıcı bir diaspora ortamına dönüşmüştür. Bu araştırma, bağımsızlık sonrası dönemde Özbekistan'da yaşayan Kırım Tatar Türklerinin diaspora yapılanması içinde sivil toplum faaliyetlerini saptamayı amaçlamaktadır. Çalışma, 1990'ların başından 2025 yılına uzanan yaklaşık otuz beş yıllık süreçte kültürel temsil, kimlik aktarımı ve örgütlenme alanındaki girişimleri değerlendirmektedir. Araştırma kapsamında Avdet Kırım Tatar Millî Medeniyet Merkezi örnek olarak ele alınmış; bu yapının etkinlikleri, yayın faaliyetleri ve topluluk içinde yarattığı etkileşim alanı incelenmiştir. Araştırma, Özbekistan'daki Kırım Tatar Türkleri diasporasında sivil toplum girişimlerinin, kimliksel varoluşun sürdürülmesinde işlevsel bir araç olarak nasıl yer bulduğunu ortaya koymakta ve bu faaliyetlerin, diasporanın kendi iç dinamikleri ile içinde bulunduğu toplumsal bağlam arasındaki etkileşimi anlamak açısından önemli ipuçları sunduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Kırım Tatar Türkleri, Özbekistan, sürgün, diaspora, kültürel kimlik, sivil toplum kuruluşları