Geyik Dağı Kütlesi’nde (Orta Toroslar) karstik depresyonların dağılışı ve bu dağılışa etki eden faktörler.
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mesut ŞİMŞEK
Danışman: Hüseyin Turoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Jura-Kretase ve Permiyen neritik kireçtaşlarından oluşan Geyik Dağı (Orta Toroslar) üzerinde çok fazla sayıda dolin ve uvala bulunur. 1/25000 ölçekli 21 adet topografya haritası üzerinde gerçekleştirilen haritalama çalışmasına göre 2.108 km2'lik alanda 23.785 adet dolin, 1.814 adet uvala olmak üzere toplam 25.599 karstik depresyon tespit edilmiştir. Tespit edilen tüm şekiller Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ortamında poligon olarak sayısallaştırılmış ve ardından her bir şeklin merkez X-Y koordinatları, yükseklik (m), alan (m2), çevre uzunluğu (m), uzun eksen (m) ve kısa eksen uzunluğu (m), uzun/kısa eksen oranı (uzama oranı), dairesellik indisi, uzun eksenin kuzey ile açısı (º) değerleri hesaplanmış ve haritalandırılmıştır. Karstik depresyon yoğunluklarının drenaj yoğunlukları ve eğim özelikleri ile korelasyonları hesaplanmıştır. Ayrıca 3 farklı alanda kurulan 8 mikro erozyon ölçüm istasyonu aracılığıyla ana kaya yüzeylerindeki bir yıllık ayrışma hızı tespit edilmiştir. Tüm bu haritalama ve hesaplama işlemleri sonucunda Geyik Dağı üzerindeki depresyonların dağılış özellikleri ile bu dağılışa etki eden faktörlerin neler olduğu ortaya konulmuştur. Yapılan haritalama çalışmalarına göre incelenen depresyonlar 550-2800 metreleri arasında dağılış gösterir. Maksimum yoğunluğun 145 adet/km2'ye ulaştığı kütlede şekillerin %44'ü 1800-2100 metreleri arasında bulunur. Bu yükselti aralığı kütle üzerindeki dolin zonunu oluşturur. Tüm şekillerin uzun eksen yönelimlerine göre karstik çukurların uzanımında KB-GD doğrultusu egemendir. Eğim değerleri ile karstik depresyon sayısı arasında negatif bir korelasyon bulunurken, karstik depresyon sayısı ile paleovadi yoğunluğu arasında pozitif bir korelasyon bulunur (r= 0.74). Mikro erozyon ölçüm istasyonuna göre ana kaya yüzeylerindeki bir yıllık ayrışma hızı ortalama 0,29 mm/yıl'dır. Bu sonuçlar Geyik Dağları üzerindeki dolin ve uvalalar yüzeysel drenajın bulunmadığı, neritik kireçtaşlarından oluşan düşük eğimli yüksek karstik plato üzerinde gelişme göstermiştir. Bölgesel tektonizmaya bağlı oluşan ana çatlak sistemleri karstik depresyon uzanımları üzerinde birincil etkiye sahiptir. Bununla birlikte paleovadi yoğunlukları da hem yoğunluk hem de dolin yöneliminde ikincil etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir.