Yenilenebilir enerji yatırımlarının finansmanında yenilikçi finansal ürünlerin değerlendirilmesi: Bulanık DEMATEL ve Bulanık TOPSIS yaklaşımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGÜR KIYAK
Danışman: Arif Saldanlı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasının amacı, yenilenebilir enerji kaynakları yatırımlarının finansmanında etkili olan kritik faktörleri belirlemek ve belirlenen kriterler doğrultusunda en uygun yenilikçi finansman alternatifinin değerlendirmek amacıyla çok kriterli karar verme yöntemleri aracılığıyla analiz etmektir. Belirlenen kriterlerin önem düzeylerini ortaya koymak ve alternatif finansal ürünleri sıralamak amacıyla, çalışmada Bulanık DEMATEL ve Bulanık TOPSIS yöntemlerinden oluşan hibrit bir karar modeli uygulanmıştır. Bu kapsamda, öncelikle literatür taraması ve uzman görüşleri dikkate alınarak belirlenen kriterler arasındaki nedensel ilişkiler bulanık DEMATEL yöntemiyle analiz edilmiş; ardından, elde edilen ağırlıklar doğrultusunda alternatif finansal ürünler bulanık TOPSIS yöntemi kullanılarak sıralanmıştır. Araştırma kapsamında on adet kriter ve altı yenilikçi finansal ürün alternatifi dikkate alınmıştır. Çalışmada kullanılan veriler, enerji ve finans sektörlerinde deneyim sahibi uzmanların değerlendirmeleri doğrultusunda elde edilmiştir. Analiz sonuçlara göre, "yatırım getirisi" kriteri en yüksek önem ağırlığına sahip kriter olarak belirlenirken, "dijital altyapı" diğer kriterlere kıyasla en az önem ağırlığına sahip kriterdir. Alternatifler arasında ise yeşil tahviller en uygun finansal ürün olarak öne çıkmıştır. Elde edilen bulgulara göre; yatırım ve finansal kararlarda ekonomik verimliliğin öncelikli olduğunu göstermektedir. Dijital altyapının nispeten düşük ağırlıkta çıkması, enerji sektöründe henüz teknoloji entegrasyonunun yeterince olgunlaşmadığına işaret edebilir. Bu çerçevede, enerji sektöründe çalışanların dijital altyapıya odaklanması gerekmektedir. Dolayısıyla, enerji sektörü yalnızca üretim ve dağıtım süreçlerini değil; aynı zamanda veri yönetimi ve yapay zekâ destekli otomasyon gibi teknolojik alanları da entegre ederek daha etkin ve sürdürülebilir çözümler üretmelidir. Bu bağlamda, dijital dönüşüm, özellikle yenilenebilir enerji yatırımlarının verimli bir şekilde yönetilmesinde ve finansal kaynakların etkin kullanımında belirleyici bir işlev üstlenmektedir. Buna ek olarak; alternatiflerin sıralanmasında yeşil tahvillerin daha optimal finansal araç olarak öne çıkması, bu ürünlerin küresel karbon azaltımı hedeflerine ulaşmada etkin bir araç olduğu söylenebilir. Bu bağlamda, yeşil tahviller; sürdürülebilir finansman politikalarının desteklenmesinde, karbon emisyonu düşük projelerin finansmanında ve çevresel etkiye öncelik veren yatırımcılar için öne çıkan bir finansal enstrüman olarak ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle, iklim dostu politikaların uygulanması ve sürdürülebilir kalkınma amaçlarını gerçekleştirmede önemli bir potansiyele sahip yeşil tahviller, kamu ve özel sektör paydaşları tarafından tercih edilme oranı artırılmalıdır. Tezden elde edilen sonuçlara dayanarak politika yapıcıların, yenilikçi finansal ürünlerin yaygınlaştırılması ve yenilenebilir enerji projeler için finansal kapsayıcılığın artırılmasını sağlayacak reformları hayata geçirmesi gerekmektedir.