Vergi matrahlarının tespitinde defterler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GULNOZ BABANAZAROVA
Danışman: Yasemin Taşkın
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasının amacı; mükelleflerin vergi matrahlarının belirlenmesi sürecinden başlamak üzere defter tutma ödevi ve vergi mevzuatı kapsamında hukuki niteliğinin açıklanması, defter tutma ödevinin başlaması ve sona ermesi, e-defter tanımı ve amacı, e-defter yasal dayanaklarının ortaya konulması, e-defter uygulamasında süreç ve işlemlerin açıklanması, vergilendirmede dijital dönüşüm ve dijital vergi dairesi uygulamaları hakkında güncel bilgilerin ortaya konulmasıdır. Araştırmada Nitel Araştırma Deseninden (Modelinden) Gömülü Kuram araştırma yöntemi kullanılmıştır. Vergilendirme hesabının temeli olan matrah; üzerinden vergi alınmak üzere tutarın belirlenmesinde gelir vergisi özelinde kazançtan giderler indirilerek vergiye konu değerin tespit edilmesidir. Matrah, vergi uygulamaları açısından vergi borcunun hesaplanabilmesi amacıyla vergi tarifesinin üzerine uygulanan değer olup mükellefin ödemesi gereken verginin hesaplanmasında temel alınan teknik, fiziksel ya da ekonomik ölçüttür. Matrah vergiyi doğuran olayın gerçekleşmesini takiben, ödenecek verginin hesaplanmasında değerin belirlenmesidir. Hem mükellef hem de vergi idaresi açısından vergilendirme ödevinin ilki defter tutmaktır. Vergi yükümlülüğünün başlangıcından itibaren her mükellef mevzuatta yer verildiği şekil, usul ve yöntemlere göre defter tutmak durumundadır. Devletin vergilendirme yapabilmesi ve vergi gelirlerini toplayabilmesi için temel çıkış noktası mükelleflerin yasal ve idari kurallara uygun olarak defter tutmasına bağlıdır. Defter tutma ödevi ise gelişen teknolojiye ve ihtiyaçlara göre yasal dayanağa bağlı olmak kaydıyla değişim gösterebilmektedir. Bu kapsamda defter tutma ödevi Türk Vergi Sisteminde dijital mecralara taşınmış ve "e-defter" uygulamasına geçilmiştir. E-defter tutmanın amaçlarına bakıldığında, hata payının azaltılması, yeknesak uygulamaların güçlendirilmesi, kağıt-kırtasiye vb. kullanımının en aza indirilmesi, şeffaflığın sağlanması, veriye erişim kolaylığının temin edilmesi, işlemlerin hızlı, doğru ve hatasız olarak yerine getirilmesi, denetim ve incelemelerin etkin bir şekilde yapılması, bilgiye erişimin her an ve her yerden sağlanabilmesidir. Türkiye'de e-defter kullanımı, gelişen teknik imkanlara bağlı olarak ortaya çıktığı gibi mükelleflerin vergilendirilmesi, kayıt düzeninin verimliliğinin sağlanması ve muhasebe uygulamalarında kolaylıklar getirilmesi gibi amaçlarla kademeli olarak devreye alınmıştır. İlk önce resmi veri ve bilgilerin elektronik olarak işlenmesi, teyit edilmesi ve sunması için Elektronik İmza Kanunu ile alt yapı oluşturulmuş ardından VUK ve TTK'da düzenlemeler yapılmış ve uygulama için de çeşitli tebliğler çıkarılmıştır.