Uluslararası Hukukta “Jus Cogens” : Emredici Kurallar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2011

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Elif Başkaracaoğlu

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ayşe Nur TÜTÜNCÜ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada uluslararası hukuktaki jus cogens (emredici kurallar) kavramının içeriği ve farklı alanlardaki hukukî etkilerine ilişkin sorunlar üç bölümde incelenmiştir. Birinci bölümde kavramsal bir çerçeve çizilmiştir. İkinci bölümünde, uluslararası mahkemelerin kararları ışığında emredici normların saptanmasında başvurulacak ölçütler ile jus cogens niteliği kabul edilen normlar belirlenmiştir. Ayrıca bu statüyü kazanabilecek normlar araştırılmıştır. Üçüncü bölümde jus cogens'e aykırılığın hukukî işlemler, sorumluluk hukuku ve yargı bağışıklığı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Sonuç olarak günümüz uluslararası hukukunda jus cogens kavramının normlar hiyerarşisi bakış açısıyla değerlendirildiği görülmektedir. Bu nitelikteki normların belirlenmesinde bir bütün olarak uluslararası topluluğun emredici norm olarak kabul edip tanıması ve normdan sapmaya izin verilmemesinden oluşan biçimsel ölçüt kadar içeriksel ölçüt de önemlidir. İçeriksel ölçütü devletler arasında asgarî etik değerlere dayalı uluslararası kamu düzeni anlayışı oluşturmaktadır. Uluslararası mahkemeler mevcut emredici kurallar olarak, kuvvet kullanma, soykırım, insanlığına karşı suçlar, deniz haydutluğu yasakları, insan hakları ve insancıl hukukun temel kurallarını, kendi kaderini tayin hakkını belirlemiştir. Gelecekte bu statüyü kazanabilecek normlar ise geri göndermeme kuralı ile çevre hukukunun bazı temel kuralları olarak görünmektedir. Jus cogens'e aykırılığın hukukî işlemler üzerindeki etkisi geçersizliktir. Jus cogens'in ciddî ihlâli durumunda ek yükümlülükler içeren bir sorumluluk rejimi öngörülmektedir. Jus cogens'in ihlâli halinde devletin bağışıklığının ortadan kalktığı farklı kuramlarla ispatlanmaya çalışılsa da, uluslararası hukukta henüz bu yönde bir kural mevcut değildir.