Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Su Ürünleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAKAN KABASAKAL
Danışman: Firdes Saadet Karakulak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Oksijen, deniz ekosisteminde yaşamın sürmesi için gerekli olan tüm biyolojik ve biyojeokimyasal süreçlerde rol oynayan temel elementtir. Deniz suyundaki çözünmüş oksijenin azalması sonucu deniz ortamında yaşamsal etkinliklerin sekteye uğraması, biyokütle ve biyoçeşitlilik kaybı, hipoksiya eşiğinin (2 mg/L ÇO) öncesinde meydana gelebilmektedir. Deniz ekosisteminin dengesi açısından önemli fonksiyonlara sahip olan kıkırdaklı balıklar (köpekbalıkları ve yassı kıkırdaklılar) ÇO azalmasından en fazla zarar görebilen türler arasında sayılmaktadır. 2014-2024 yılları arasında doğu Marmara Denizi'nde su kalitesi parametrelerinin (ÇO, dip suyu sıcaklığı ve tuzluluk), birim çabadaki av gücü temelinde demersal kıkırdaklı balıkların bolluğuna ve biyokütlesine, alanda-zamanda dağılımlarına etkileri araştırılmıştır. Bölgede 11 türe ait toplam 3384 tane kıkırdaklı balık türü örneklenmiştir. GAM ve Gaus modellemeleri, ve kanonik analizlerle yapılan değerlendirmelerde ÇO, dip suyu sıcaklığı ve örnekleme enleminin demersal kıkırdaklı balıkların bolluk, biyokütle ve alanda-zamanda dağılımını etkileyen başlıca parametreler oldukları anlaşılmıştır. GAM modellemesinde en yüksek bolluk ve biyokütle değerleri şehir (İstanbul ve İzmit Körfezi) etkisinden uzak istasyonlarda tespit edilmiştir. Gaus modellemesi sonucu doğu Marmara Denizi'ndeki tüm çalışma istasyonlarında (MD1-10) 2019-2022 döneminde demersal kıkırdaklı balık bolluğunun ve biyokütlesinin zirve yaptıktan sonra şiddetli bir azalma yönelimine girdikleri görülmüştür. Mevcut sonuçlar demersal kıkırdaklı balıklar için Marmara Denizi'nde yaşam alanı daralmasının başladığını ve bolluğun yaklaşık 50 ila 100 m derinlik aralığına sıkıştığını göstermektedir. Yaşam özellikleri temelinde yapılan PCA analizi demersal kıkırdaklı balık türlerinin Marmara'ya yerleşmesinde "kıta sahanlığının sığlıklarına uyum sağlayabilmenin" de önemli bir etken haline geldiğine işaret etmektedir. Her ne kadar ISRA alanları ilan edilmiş ve kıkırdaklı balık türlerinden bazıları koruma altına alınmış olsalar da bu kırılgan türlerin yaşamları Marmara Denizi'nin genel anlamda rehabilitasyonu ile mümkün olacaktır.