Konum Tabanlı Platform Çalışma Ekosisteminin Değerlendirilmesi: Nitel Bir Araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: GÖKHAN MURAT
Danışman: Levent Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dijitalleşme ve teknolojik gelişmelerin hız kazanmasıyla birlikte giderek yaygınlaşan platform çalışma, günümüz emek piyasasında yeni bir istihdam biçimi olarak öne çıkmaktadır. Platform çalışmaları farklı şekillerde sınıflandırılmakla birlikte, tüketicilerin günlük ihtiyaçlarını anında karşılamaya yönelik konum tabanlı platform çalışması daha önemli bir konum kazanmaktadır. Son yıllarda gerek dünya genelinde gerekse Türkiye'de sayıları hızla artan bu çalışanların, işgücü piyasasında pek çok sorunla karşı karşıya kaldıkları gözlemlenmektedir. Özellikle uzun çalışma saatleri, iş kazaları, iş sağlığı ve güvenliği ve hız ve zaman baskısı ile konularındaki yetersiz önlemler öne çıkan problemler olarak dikkat çekmektedir. Bu noktadan hareketle çalışmanın amacı, Türkiye'de dijital platformlar aracılığıyla yaygınlaşan, hizmet talebine hızlıca yanıt veren ve teslimat sektörü içerisinde kilit rol üstlenen konum tabanlı platform çalışanlarının, çalışma yaşamında karşılaştıkları sorunları ve psikososyal riskleri derinlemesine incelemektir. Araştırma, platform ekonomisinin emek piyasasında yarattığı dönüşümleri ortaya koymak ve Türkiye ölçeğinde saha verilerine dayalı bulgularla platform ekonomisi literatürüne katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın kapsamını, Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden ve yirmi farklı şehirden seçilen, kırk yedi konum tabanlı platform çalışanı oluşturmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Örneklem seçiminde "kartopu" ve "maksimum çeşitlilik" örnekleme teknikleri birlikte uygulanmıştır. Elde edilen veriler, MAXQDA 24.9.1 nitel veri analizi programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Araştırma bulgularında, konum tabanlı platform çalışanlarının kayıt dışı çalışma, uzun çalışma saatleri, ücret sorunları, hukuki statü belirsizliği, örgütlenme önündeki engeller ve bunlara yönelik yaptırımlar gibi çeşitli sorunlar yaşadığını ortaya konulmuştur. Ayrıca, çalışanların gözetim ve denetime bağlı iş stresi, hız-zaman baskısı, iş-yaşam dengesizliği ve yetersiz mesleki eğitim gibi pek çok psikososyal riskle de karşı karşıya oldukları tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, tespit edilen sorunlara yönelik olarak çeşitli çözüm önerileri geliştirilmiştir. Öncelikle statü belirsizliğinin giderilmesi amacıyla alternatif statü modellerinin oluşturulması ve örgütlenme hakkının güçlendirilmesine yönelik düzenlemelere gitmesi önerilmektedir. Ayrıca, platformların iş kazaları sonrasında çalışanların sosyo-ekonomik ile psikolojik açıdan desteklenmesi, sorumluluk üstlenmesi, mesleki yeterlilik belgesinin zorunlu hale getirilmesi ve bu belgeye sahip olmayan ya da yeterli mesleki eğitimi almayan kişilerin çalıştırılmaması gerektiği vurgulanmaktadır. Bunun yanı sıra, süreç boyunca idari makamlarca düzenli ve yeterli denetimlerin yapılması, kapsamlı iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin verilmesi ve çalışma standartlarının belirlenerek uygulanması da çalışma koşullarını iyileştirecek başlıca faktörler arasında yer almaktadır.