Sert X-Işınlarında Belirlenen Galaksi Kümelerinin Optik Özellikleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Astronomi Ve Uzay Bilimleri Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Hatice Bahar Atalı

Danışman: Sinan Aliş

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında SRG X-ışın teleskobunun ART-XC detektörü ile sert X-ışınlarında tespit edilmiş 9 küme ve 7 optikçe belirlenmiş küme incelenmiştir. X-ışın kümelerinde 1607 ve optikçe belirlenmiş kümelerde 1611 galaksi kullanılarak analizler yapılmıştır. Küme üyesi galaksiler renkleri kullanılarak erken ve geç tür popülasyonlara ayrılmıştır. Bu amaçla makine öğrenmesi tekniklerinden denetimsiz öğrenme algoritması olan GMM yaklaşımı benimsenmiştir. Her bir popülasyonun küme içindeki uzaysal dağılımları karşılaştırılmıştır. Hesaplanan uzaklıklardan itibaren elde edilen kümülatif dağılımlar 7 X-ışın kümesinde erken tür galaksilerin küme merkezlerine geç türlere göre daha yakın olduğunu göstermiştir. İki kümede, A586 ve A1835, popülasyonların küme merkezlerine göre benzer uzaysal dağılımda olduğu görülmüştür. Benzer şekilde optikçe belirlenmiş 7 kümenin 5'inde erken tür galaksiler merkeze daha yakın dağılırken, iki kümede iki popülasyon benzer dağılım göstermiştir. Tüm kümeler için sonuçlar birleştirildiğinde hem X-ışın kümelerinde hem de optikçe belirlenmiş kümelerde erken tür galaksiler küme merkezlerine daha yakın konumlarda bulunmaktadır. Bu durum \cite{Dressler1980} tarafından ilk kez ortaya atılan morfoloji-yoğunluk ilişkisi ile uyumludur.