BOY KISALIĞININ GENETİK ETİYOLOJİSİNİN ARAŞTIRILMASI


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Adam Najaflı

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Birsen Karaman

Eş Danışman: Güven TOKSOY

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Boy uzunluğunun 3. persantilin, boy uzama hızının 25. persantilin altında olması, öngörülen boyun hedef boya göre 8,5 cm veya daha kısa olması ve kemik yaşının kronolojik yaşa göre ileri (> 2 SD) olması gibi durumlar boy kısalığının tanımında yer alan başlıca kriterlerdir. Klinik olarak patolojik ve non-patolojik olmak üzere iki ana sınıf altında toplanan boy kısalıkları genetik olarak kromozomal, tek gen ilişkili ve multifaktoriyel olarak incelenmektedir. Birçoğu muayene sırasında klinik tanı alsa da kesin tanı amacıyla genetik etkeni bilinenlere sitogenetik ve moleküler testlerin yapılması gerekmektedir. Bu çalışmada klinik olarak idiyopatik boy kısalığı tanısı alan 189 olguda sitogenetik ve moleküler sitogenetik yöntemler kullanılarak genetik etiyolojinin araştırılması planlandı. Normal kromozom kuruluşu saptanan 41 olguda ilişkili 10 gen (GH1, GHR, GHRH, GHSR, IGF1, IGF1R, IGFALS, IGFBP3, SHOX ve STAT5B) ve çoğul hipofiz hormon eksikliği (ÇHHE) ile ilişkili 15 gen panel-gen testi ile Ion Torrent platformunda yeni nesil dizileme (YND) yöntemi ile incelendi. Beş olguda beş farklı gende (BMP4, GHR, IGSF1, LHX4 ve PROKR2) (biri boy kısalığı, dördü ÇHHE genlerinde) biri yeni, biri daha önce ilişkilendirilmiş ve üçü veri tabanlarında yer alan olmak üzere anlamlı olduğu düşünülen toplam beş varyant saptandı. Klinik öneme sahip olduğu düşünülen bu değişimler Sanger dizileme yöntemi ile doğrulandı ve segregasyon analizi yapıldı. Dört heterozigot değişimin ailedeki sağlıklı bireylerde de bulunduğu, homozigot değişim saptanan bir olguda ise ebeveynlerin heterozigot taşıyıcı oldukları gösterildi. Türkiye'de boy kısalığı ile ilişkili ilk panel-gen test uygulaması olan çalışmamızın etiyolojide rol oynayan genetik faktörlerin açıklanmasına, fenotip-genotip ilişkilerin açıklanmasına ve özgün genetik danışmaya katkı sağlaması beklendi. Boy kısalığının geniş bir genetik spektruma sahip olması nedeniyle hedefli panellerle çalışmanın araştırmada yeterli olmadığına, bu tür incelemelerin indeks olgu ve ebeveynleri içeren, sağlıklı kontrol grubuyla paralel olarak tüm ekzom veya tüm genom dizileme çalışmaları ile yapılmasının daha doğru bir yaklaşım olacağı kanaatine varıldı. Anahtar Kelimeler: boy kısalığı, genetik, yeni nesil dizileme